بنابراين ؛ كمك و يارى الهى در اين صورت مشروط به تلاش و كوشش انسانى است ، و اين كوشش باوجود اين ، ارزش كامل خود را دارد ، امّا آرامش و آسايشى كه به دنبال آن مىآيد ، چيزى از پاداش آن را نمىكاهد ! حق اين است كه قرآن كريم در برخى از آياتش از اين رابطه سخن نگفته ، و راجع به اين‌كه آن رابطه‌اى است بين شرط و مشروط ، بلكه احيانا كمترين اشاره‌اى هم به اين درخواست انسانى نمىكند ، و موقعى كه از هدايت كاملى سخن مىگويد كه برگزيدگان از آن بهره‌مندند ، آن را به عنوان يك مرحمتى محض مطرح مىكند كه به‌طور مستقيم به وسيلهء لطف خدا به اينان داده شده است ، چنان‌كه در قرآن مىخوانيم : « فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ » « 1 » ، « أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ » « 2 » ، زيراكه او « هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ » « 3 » ، « وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ » « 4 » جز اين‌كه سخن نگفتن قرآن كريم از اين رابطه بدان معنى نيست كه به‌طور قطع چنين رابطه‌اى وجود ندارد ، و اگر ما بخواهيم به وسيلهء برخى از همين آيات راجع به اين مورد حكم كنيم ، روشن مىگردد كه اين بخشش سماوى چيزى نيست ، مگر پاداشى بر موضع نيكوكارى كه اين گروه از مردم ابراز داشته‌اند : « فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً » « 5 » ، « هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ » « 6 » . بنابراين ؛ در اين حال ايمانى وجود دارد كه نيازمند به تقويت است و نيز احساساتى هست كه شايستهء پاداش دادن است .

--> ( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 125 : هركس را خدا بخواهد هدايت كند ، سينه‌اش را براى پذيرش حق گشاده مىسازد . ( 2 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 22 : آنها كسانى هستند كه خدا ايمان را بر صفحهء دل‌هايشان نوشته و با روحى از ناحيهء خودش آنان را تقويت فرموده است . ( 3 ) - فتح ( 48 ) آيهء 4 : او كسى است كه آرامش در دل‌هاى مؤمنين نازل كرده است . ( 4 ) - حجرات ( 49 ) آيهء 7 : ولى خداوند ايمان را محبوب شما ساخته و آن را در دل‌هايتان زينت بخشيده ، و ( به عكس ) كفر و فسق و گناه را منفورتان قرار داده است . ( 5 ) - فتح ( 48 ) آيهء 18 : خداوند آنچه را در درون دل‌هايشان ( از صداقت و ايمان و آمادگى و وفادارى نسبت به پيمان ) نهفته بود ، مىدانست . از اين‌رو آرامش را بر دل‌هايشان نازل كرد . ( 6 ) - فتح ( 48 ) آيهء 4 : او كسى است كه آرامش را در دل‌هاى مؤمن نازل كرد تا ايمانى بر ايمانشان بيفزايد .